Thông tư 99/2025/TT-BTC: Toàn diện & thực tiễn — Thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC

Ngày 27/10/2025, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp (gọi tắt là Thông tư 99). Văn bản này chính thức bãi bỏ và thay thế toàn bộ Thông tư 200/2014/TT-BTC, áp dụng cho kỳ kế toán bắt đầu từ ngày 01/01/2026 trở đi.

Thông tư 99 đánh dấu một bước chuyển đổi quan trọng trong chính sách kế toán tại Việt Nam, với định hướng rõ ràng hơn về quản trị nội bộ, minh bạch thông tin và tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

1. Phạm vi áp dụng và hiệu lực

Theo quy định mới:

Thông tư 99 áp dụng cho mọi doanh nghiệp tại Việt Nam, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác.
Có hiệu lực từ 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau thời điểm này.

So với Thông tư 200, phạm vi áp dụng của Thông tư 99 mang tính bao quát và thống nhất hơn, giảm bớt các cách hiểu và áp dụng không đồng nhất giữa các loại hình doanh nghiệp.

2. Mục tiêu đổi mới của Thông tư 99

Thông tư 99 được thiết kế với các mục tiêu cốt lõi:

Thống nhất khung pháp lý kế toán doanh nghiệp.
Hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản trị tài chính và kiểm soát rủi ro.
Tạo nền tảng để kế toán Việt Nam hội tụ dần với Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS).

Cách tiếp cận này cho thấy sự dịch chuyển từ mô hình kế toán thiên về tuân thủ sang mô hình kế toán phục vụ quản trị.

3. Những điểm khác biệt nổi bật so với Thông tư 200

3.1. Hệ thống tài khoản kế toán linh hoạt hơn

Một thay đổi mang tính nền tảng là việc trao quyền chủ động cao hơn cho doanh nghiệp trong thiết kế hệ thống tài khoản kế toán.

Doanh nghiệp được phép tự thiết kế, mở rộng và điều chỉnh hệ thống tài khoản theo nhu cầu quản trị nội bộ.
Không còn phụ thuộc cứng nhắc vào mẫu tài khoản cố định như trước.

Cách tiếp cận này giúp kế toán phản ánh sát hơn bản chất kinh tế của nghiệp vụ, thay vì chỉ phục vụ mục tiêu lập báo cáo theo khuôn mẫu.

3.2. Đơn vị tiền tệ kế toán

Đồng Việt Nam (VND) vẫn là đơn vị tiền tệ kế toán chuẩn.
Trường hợp doanh nghiệp chủ yếu phát sinh giao dịch bằng ngoại tệ, có thể lựa chọn ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ kế toán, với điều kiện:
- Áp dụng nhất quán.
- Công bố rõ trong báo cáo tài chính.
- Thực hiện quy đổi ra VND khi nộp báo cáo cho cơ quan thuế.

Quy định này đặc biệt phù hợp với doanh nghiệp FDI hoặc doanh nghiệp có hoạt động xuyên biên giới.

3.3. Bổ sung tài khoản mới và chuẩn hóa tài khoản cũ

Thông tư 99 bổ sung nhiều tài khoản mới để phản ánh đúng các nghiệp vụ kinh tế hiện đại, tiêu biểu như:

Tài sản sinh học (TK 215) – phù hợp với doanh nghiệp nông nghiệp, chăn nuôi.
TK 332 – Phải trả cổ tức, lợi nhuận.

Song song đó, một số tài khoản không còn phù hợp với thực tiễn đã được loại bỏ hoặc hợp nhất, giúp hệ thống tài khoản gọn hơn và dễ quản lý hơn.

3.4. Báo cáo tài chính và tên gọi

Thông tư 99 điều chỉnh tên gọi và biểu mẫu báo cáo tài chính, ví dụ:

Bảng cân đối kế toán được đổi tên thành Báo cáo tình hình tài chính.

Việc thay đổi này không chỉ mang tính hình thức mà còn hướng tới:

Chuẩn hóa cách trình bày.
Tăng khả năng phân tích và so sánh thông tin tài chính giữa các kỳ và giữa các doanh nghiệp.

3.5. Nhấn mạnh quản trị và kiểm soát nội bộ

Một điểm nhấn quan trọng của Thông tư 99 là yêu cầu cao hơn về quản trị kế toán và kiểm soát nội bộ:

Doanh nghiệp phải xây dựng quy chế quản trị kế toán riêng.
Phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ phận liên quan.
Hệ thống kiểm soát nội bộ phải hoạt động hiệu quả và tuân thủ pháp luật.

Điều này cho thấy vai trò của kế toán không còn chỉ dừng ở ghi nhận, mà trở thành một phần của hệ thống quản trị doanh nghiệp.

3.6. Định hướng hội tụ IFRS và minh bạch thông tin

Thông tư 99 tạo nền tảng quan trọng để:

Thu hẹp khoảng cách giữa kế toán Việt Nam và IFRS.
Nâng cao yêu cầu về công bố và minh bạch thông tin.
Chuẩn hóa dữ liệu phục vụ nhà đầu tư, tổ chức tín dụng và đối tác quốc tế.

4. Vì sao doanh nghiệp cần cập nhật sớm?

Việc tiếp cận và chuẩn bị cho Thông tư 99 từ sớm giúp doanh nghiệp:

Tránh sai sót khi lập sổ sách và báo cáo tài chính từ năm 2026.
Thiết kế lại hệ thống kế toán phù hợp với mô hình kinh doanh thực tế.
Nâng cao năng lực quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ.
Sẵn sàng cho lộ trình chuyển đổi sang IFRS nếu có nhu cầu trong tương lai.

Kết luận

Thông tư 99/2025/TT-BTC không chỉ đơn thuần là văn bản thay thế Thông tư 200, mà còn đại diện cho một bước chuyển đổi chiến lược trong chế độ kế toán doanh nghiệp Việt Nam — từ tư duy tuân thủ sang tư duy quản trị, minh bạch và định hướng hội nhập quốc tế.

Doanh nghiệp nắm bắt và triển khai sớm các thay đổi này sẽ có lợi thế rõ ràng trong quản trị tài chính và phát triển bền vững.